Otè Myriam Bien-Aimé
14 Out pa ta dwe sèlman yon dat nou sonje. Li ta dwe yon moman kote yon pèp kanpe devan pwòp listwa li pou l poze tèt li kesyon: Kisa Bwa Kayiman vle di pou nou jodi a?
Nou pale anpil de Bwa Kayiman. Nou rakonte istwa reyinyon esklav yo, nou site non Boukman, nou pale de Vodou, de seremoni, de libète ak de revolisyon. Men, ant tout sa nou repete yo, èske nou janm pran tan pou nou mande tèt nou ki sa ki te vrè sans moman sa a?
Gen anpil vèsyon sou sa ki te pase nan lannwit 13 pou 14 Out 1791 lan. Gen eleman istorik, gen tradisyon oral, gen memwa relijye ak kiltirèl ki melanje ansanm avèk tan. Sou pati Vodou a espesyalman, gen anpil bagay moun rakonte kòm verite san yo pa toujou fè diferans ant sa sous istorik yo dokimante ak sa memwa kolektif la transmèt.
Men, petèt gen yon kesyon pi enpòtan pase chèche konnen tout detay seremoni an se: poukisa memwa Bwa Kayiman an toujou gen fòs konsa nan imajinè ayisyen an?
Paske Bwa Kayiman pa dwe limite nan yon seremoni. Li pa dwe tounen yon mo nou itilize chak 14 Out pou fè diskou, pou mete foto sou rezo sosyal, pou repete non zansèt nou yo, epi demen nou retounen viv menm divizyon, menm mepri, menm enjistis ak menm endiferans.
Si Bwa Kayiman se te yon moman kote moun te chèche mete tèt yo ansanm kont yon sistèm ki t ap kraze diyite yo, ki sa ki se Bwa Kayiman nou jodi a?
Èske se lè nou refize koripsyon?
Èske se lè nou chwazi pa imilye moun ki pi pòv pase nou?
Èske se lè nou sèvi ak pouvwa nou pou pwoteje lòt moun olye nou sèvi avè l pou domine yo?
Èske se lè yon jounalis chwazi laverite olye enterè pèsonèl?
Èske se lè yon pwofesè deside fòme sitwayen olye li sèlman transmèt leson?
Èske se lè yon atis sèvi ak kreyasyon li pou leve konsyans yon pèp?
Èske se lè yon politisyen konprann pouvwa se yon sèvis, pa yon pwopriyete pèsonèl?
Èske se lè yon sitwayen deside pa patisipe nan enjistis menm lè enjistis la ta ka pote l avantaj?
Petèt se la vrè Bwa Kayiman an dwe kòmanse.
Nou pa dwe sèlman mande kisa zansèt yo te fè pou nou. Nou dwe mande kisa nou menm n ap fè ak libète yo te chèche a.
Paske yon pèp pa onore zansèt li sèlman lè li chante non yo. Li onore yo lè li kontinye batay yo te kòmanse a nan lòt fòm.
Vodou, nan kesyon Bwa Kayiman an, pa ta dwe sèlman redwi nan imaj yon seremoni, nan tanbou, nan lwa oswa nan yon istwa nou rakonte pou etranje. Li fè pati yon gwo kesyon sou idantite, rezistans, memwa ak diyite pèp ayisyen an. Men nou dwe evite tou sèvi ak Bwa Kayiman pou kreye konfli ant relijyon, oswa pou fè yon sèl gwoup kwè li gen monopòl sou eritaj nasyonal la.
Bwa Kayiman se yon pati nan memwa nasyonal nou. Li pa dwe tounen yon zam kont youn lòt.
Paske vrè kestyon an pa ta dwe: Ki moun ki te la? Ki sa yo te di? Ki lwa ki te envoke?
Vrè kestyon an ta dwe pito:
Ki sa lespri rezistans sa a mande nou jodi a?
Nan yon peyi kote ensekirite ap kraze lavi moun, kote divizyon ap febli nou, kote povrete ap retire diyite nan men anpil fanmi, kote lekòl, kilti ak memwa nasyonal toujou ap lite pou jwenn plas yo, èske nou ka kontinye pale de Bwa Kayiman san nou pa mande tèt nou ki responsabilite pa nou?
Petèt Bwa Kayiman dwe mache avèk nou nan chak aksyon.
Nan fason nou pale ak moun.
Nan fason nou trete travayè ki pi ba pase nou.
Nan fason nou sèvi ak lajan piblik.
Nan fason nou vote.
Nan fason nou chwazi lidè nou yo.
Nan fason nou defann peyi a san nou pa detwi youn lòt.
Nan fason nou pwoteje lang nou, kilti nou ak memwa nou.
Nan fason nou aprann pitit nou yo pa sèlman konnen dat 13 ak 14 Out la, men konprann poukisa li enpòtan.
Bwa Kayiman pa dwe rete dèyè nou kòm yon evènman ki te pase an 1791. Li dwe tounen yon kesyon k ap mache devan nou.
Chak fwa nou chwazi inite olye divizyon, gen yon ti Bwa Kayiman ki ap viv.
Chak fwa nou kanpe kont enjistis, gen yon ti Bwa Kayiman ki ap viv.
Chak fwa nou refize vann diyite nou, gen yon ti Bwa Kayiman ki ap viv.
Chak fwa nou sèvi peyi a san nou pa mande sa peyi a ka ban nou an premye, gen yon ti Bwa Kayiman ki ap viv.
Se petèt sa depi 13 pou rive 14 Out la dwe raple nou: libète pa yon eritaj nou resevwa sèlman; se yon responsabilite nou dwe kontinye pote.
Epi si yon jou jenerasyon k ap vini yo mande nou: “Kisa nou te fè ak eritaj Bwa Kayiman an?”
Nou ta dwe kapab reponn yo:
Nou pa t sèlman sonje li.
Nou te viv li.
Myriam Bien -aimé
Karikati:Francisco Silva
